“Het voordeel van uit en thuis spelen voor gezonde sportkantines”

Op maandag 21 augustus was Team:Fit te gast bij HC Athena in Amsterdam voor een inspiratiebijeenkomst. De grote opkomst en diversiteit van de deelnemers bevestigde dat er behoefte is aan het uitwisselen van kennis, tips en goede voorbeelden voor een gezonder aanbod in de sportkantine.

Het kernbegrip ‘inspiratie’ liep als een rode draad door de bijeenkomst. Om te beginnen is ‘inspireren’ precies wat Jongeren Op Gezond Gewicht (de organisatie achter Team:Fit) beoogt te doen, zo lichtte Marjon Bachra (directeur JOGG) toe: “Overal waar kinderen komen, dus op scholen, kinderdagverblijven, wijken en sportverenigingen willen we mensen zodanig inspireren dat ze gestimuleerd worden om een gezonde keuze te maken.” Die aanpak blijkt te werken, want een derde van alle Nederlandse gemeenten is al JOGG-gemeente en het aantal blijft groeien.

Denk aan de veteranen

Hockey had een voortrekkersrol in deze beweging. Boegbeeld Johan Wakkie vertelde de aanwezigen waar we vandaan komen en waar we heen gaan. Het begon 13 jaar geleden bij HC Athena, waar overal kisten met vruchten van het seizoen stonden. Wakkie maakte duidelijk dat je een gezonder aanbod van onderop moet stimuleren. “En het belangrijkst is het om de veteranen mee te krijgen”, weet hij. “Het is hun vrije tijd, hun bitterbal en hun bier waar je aan komt.” Het WK Hockey in Den Haag (2014) bood meer mooie kansen. In een speciaal geplaatste kas werden verenigingen uit de omgeving uitgenodigd. “Elke dag kwamen zo’n 1.000 schoolkinderen proeven. Ze kregen van die snoeptomaatjes voor op de tribune en we vertelden ze ‘je mag er mee gooien naar de keeper, maar je mag ze ook opeten’”, lachte Wakkie. “Nou, er is er geen een gegooid.”

Het idee van de bronzen, zilveren en gouden sportkantine ontstond. Het eerste jaar meldden zo’n 300 verenigingen zich aan. Nu zijn ongeveer 1.150 verenigingen bezig een gezonde sportkantine te worden. Inspiratie is ook hier weer het sleutelwoord. “Het is lastig om ze mee te krijgen, maar omdat je als sportclub uit en thuis speelt, zien steeds meer verenigingen het”, weet Wakkie.

Gezonder en bewuster

Ofwel: de aanhouder wint. Dat is ook de ervaring van Ronald Rijshouwer, Team:Fit adviseur. Hij ondersteunt verenigingen bij het gezondere aanbod in hun sportkantine. “Ik zie steeds meer ervaren verenigingen en daarmee kunnen we stappen zetten in het doorontwikkelen van onze aanpak. Het belangrijkste doel op dit moment is om verenigingen gezonder en bewuster te maken.” Verschillende verenigingen slagen daar al aardig in en tijdens de bijeenkomst delen ze hun ervaringen met de aanwezigen.

Inspireren en beconcurreren in Horst aan de Maas

Ingrid van der Sterre is vrijwilliger bij HC Horst in Horst aan de Maas. Zij startte in de gemeente het initiatief ‘gezondste sportkantine’. “In feite vanuit de ergernis van mij en mijn gezin over het ongezonde aanbod”, vertelt ze. “Ik wilde het echter breder trekken en het samen oppakken met andere verenigingen met een eigen sportkantine. Binnen no time toonden 15 verenigingen interesse, waarvan er nu 10 actief aan de slag zijn gegaan. We vinden niet zelf het wiel uit, maar maken gebruik van bijvoorbeeld de map van Team:Fit en tips van de Sligro. Omdat verenigingen niet voor elkaar onder willen doen, steken ze elkaar aan met het gezonde aanbod. Ze inspireren en beconcurreren elkaar. We werken samen met de gemeente en de sportconsulent en betrekken er zoveel mogelijk mensen bij. Successen en ervaringen worden gedeeld. Wethouders praten er met trots over. Zo spreidt het zich als een olievlek uit. De belangrijkste succesfactor is dat het leuk, lekker, aantrekkelijk en hip is. Dat iedereen er bij wil horen. Je moet niet wijzen met het vingertje.”

“Welke producten je kiest, kan natuurlijk ook bijdragen aan het succes. Bij HC Horst zijn de hippe watercontainers met fruit en kruiden een succes. Ook het broodje gezond scoort goed, waarbij het brood zelf wordt afgebakken. In plaats van frietvet ruiken de bezoekers nu vers gebakken brood. Bovendien heb je nooit veel overtollige voorraad. Dan hebben we de soepen op basis van verse groente. De verkoop begint vanaf oktober goed te lopen, als het een beetje fris wordt. Het verkoopt goed en zorgt voor extra winst. Tot slot doen bruine tosti’s het altijd goed. Iedereen kan ze maken, je kunt ze beleggen zoals je wilt en eenmaal gesmeerd invriezen. Dan gaan ze uit de vriezer in het tosti-ijzer.”

BIJ RKDES zijn de jongens op zondag ook 'om'

Mariëlle Buskermolen heeft bij RKDES op de bres gestaan om een gezonder aanbod in de sportkantine te realiseren. “Toen mijn dochter en zoon gingen voetballen kwam ik in de sportkantine en dacht ‘ik ga wel thuis eten’. Ik ben eerst met het bestuur gaan praten. Gelukkig was JOGG net in de gemeente begonnen en kon ik daar inspiratie vandaan halen, zoals het idee van een opzetvitrine. Die staat er nu, en elke vrijdagmiddag ben ik samen met mijn moeder en een vrijwilliger 3 uur lang aan het smeren. De hele koelvitrine vullen we dan met wraps met kip, broodjes ei met aioli, broodjes kaas, seizoenfruit en snackgroente." 

"We hebben ook waterkannen staan met bevroren fruit. Albert Hein sponsort soms. En ik klop ook wel eens aan bij een fruitgigant in de omgeving. Vroeger deed ik dat allemaal zelf, nu via JOGG. De reacties zijn sinds de komst van de opzetvitrine enthousiast. Alleen de jongens op zondag riepen nog wel eens ‘wat doe je met onze kantine’? Nu roepen ze het eerst dat de broodjes op zijn.”

Simpel betaalsysteem

Wat extra kan helpen is als je inzicht hebt in welke producten aanslaan in je kantine. Experimenteren is immers leuk, maar niet als het een gat in je budget slaat. Per Wagemakers van Le Credit Sportif licht toe: “Wij bieden een heel simpel betaalsysteem. Iedere vrijwilliger kan er binnen 5 minuten mee uit de voeten. Voordeel van het systeem is dat er heel makkelijk data uit te halen zijn. Die geven inzicht in wat goed verkoopt en wat er met de omzet gebeurt. We analyseerden die data bij 6 pilotverenigingen die de Team:Fit aanpak toepassen en daarbij bleek de omzet gelijk te blijven of zelfs toe te nemen. Ook het aandeel van de omzet uit gezonde producten nam toe. De vrees dat gezond aanbod je omzet doet dalen, blijkt dus onterecht.”

Rondetafelsessies

Na de inspirerende presentaties gingen de deelnemers met elkaar en met Team:Fit adviseurs en partners rond te tafel om verder in te gaan op onderwerpen waar vaak vragen over zijn, zoals over financiën, het assortiment, lokaal samenwerken en nudging (hoe verleid je je bezoekers?’). Een rondje langs de tafels leverde uitspraken, vragen en tips  op als:

  • producten in het zicht zetten stimuleert de verkoop; 70% van de mensen weet namelijk bij binnenkomst niet wat ze gaan eten of drinken;
  • Moet je gezonde producten goedkoper maken dan ongezonde producten? Het stimuleert in elk geval wel de verkoop!
  • Het organiseren van gezond aanbod is iets van de lange adem. Het tij lijkt nu echter te keren.
  • Een ‘spoorboekje’ bij de start met gezonder aanbod zou handig zijn. Welke stappen kun je nemen? Het moet vooral niet te bewerkelijk zijn in het begin.
  • Wat is gezond? Daar bestaat vaak nog te weinig inzicht in. Het Voedingscentrum is leidend en brengt elk half jaar een inspiratielijst uit.
  • De sportkantine is een verlengstuk van je vereniging. Wie wil je zijn? Afhankelijk daarvan en van je bezoekers kun je sneller of minder snel veranderen. Een eerste kleine stap kan bijvoorbeeld zijn om eerst visueel een gezonder aanbod uit te stralen, zonder direct je aanbod te veranderen. Bijvoorbeeld door posters met groente en fruit.
  • De Schijf van Vijf is te truttig en moet opnieuw worden gepositioneerd.
  • Veel jongeren brengen een deel van hun vrije tijd bij sportverenigingen door. Neem als club je voorbeeldrol serieus en voel je verantwoordelijk om een steentje bij te dragen aan gezonde voeding.
  • In de sportkantine is gastvrijheid erg belangrijk. Koppel een gezond aanbod daaraan.
  • Draagvlak creëren is belangrijk. Betrek bij kinderen niet alleen de teams, maar ook hun ouders.
  • Let in eerste instantie op wat je aanbiedt als basisvoeding. Bij een goede voeding (en zeker in de amateursport) zijn supplementen en shakes overbodig.
  • Probeer (lokaal) sponsoren te werven. Communiceer vervolgens ook duidelijk over de sponsoring en draag je gezonde imago uit.
  • Experimenteer op kleine schaal. Bijvoorbeeld met een gezonde team barbecue of een maaltijdenservice. Als het maar geschikt is voor jouw kantine.
  • Maak het overwegen van gezond aanbod aantrekkelijk voor je bezoekers. Bijvoorbeeld door zelf een gezond alternatief te noemen, door gezonde producten vooraan te plaatsen of door leuke namen te verzinnen voor gezonde broodjes. Zorg voor gratis tapwater en let op portiegrootte.
  • Bezoek de website van Team:Fit regelmatig; daar is heel veel informatie te vinden: tips, nieuws, bijeenkomsten, columns, recepten. Volg Team:Fit op Facebook of Twitter om op de hoogte te blijven. Zo hoef je het wiel niet opnieuw uit te vinden.

En natuurlijk waren er nog veel meer tips, vragen en suggesties. Genoeg om over na te denken en om verder over te praten tijdens een volgende inspiratiebijeenkomst.

Revanche

Na de bijeenkomst konden de deelnemers nog genieten van de spannende EK Hockeywedstrijd Nederland tegen België. Helaas verloren ‘onze’ mannen deze wedstrijd met 0-5. Maar ook hier bleek de aanhouder te winnen: Nederland revancheerde zich een kleine week later tijdens de finale tegen België (4-2) en werd Europees kampioen!

Bekijk ook de foto's die tijdens de inspiratiebijeenkomst werden gemaakt!